Wat er in november 2025 in de bouwhal van Miniworld Rotterdam gebeurde: De Dam in 1675, Schaatsbaan Rotterdam, Amsterdam in 1275.
Een in wat soberder kleuren gemaakte afbeelding van de maquette-in-aanbouw van de Dam in 1675, met herkenbaar het Paleis (toen nog niet niet koninklijk) en daarvoor de Oude Waag.
De gevels aan de rechterkant hebben hun ‘nieuwbouwuiterlijk’ al verloren, net als de Waag; ze zijn met deskundige hand geweatherd om ze een natuurgetrouwe uitstraling te geven.
Het water met de kades bestaat al lang niet meer. Die kades waren rond 1550, een goede 100 jaar eerder dus, aangelegd aan de westoever van de Amstel die daar toen nog liep. Ze hadden de naam ‘Rokin’, die volgens de overlevering was ontstaan door het feit dat de huizen daar moesten ‘inrukken’: ze werden gesloopt. De oudste vermeldingen van de naam Rokin, daterend van 1559 (‘Ruck-in’), 1563 (‘Rock Inne’) en 1564 (‘Het Rockin’), lijken dat te bevestigen.
Het gedeelte van de Amstel tussen de Dam en het Spui werd in twee etappes (1933 en 1936) gedempt. Het overgebleven deel (dat nog steeds de naam ‘Rokin’ draagt’) tussen het Spui en het Muntplein is onder andere in gebruik als aanlegplaats van rondvaartboten - waarvan je er meer vindt in Amsterdam…
‘Rokin’ is ook als straatnaam bewaard gebleven: die straat loopt over het gedempte deel van de Amstel en langs het water met dezelfde naam.
Van het gebouw op de afbeelding rechtsboven en hiernaast hebt u tot op heden alleen nog maar een ‘artist impression’ gezien. Het is de Nieuwe Kerk, die – ook nu nog – een prominente plaats inneemt op de Dam, rechts van het Paleis.
De Nieuwe Kerk is in fasen tot stand gekomen. De oudste delen van de kerk zijn het koor en transept. Rond 1435 is men met de bouw van het schip begonnen. In de tweede helft van de 15de eeuw werden de zijbeuken gebouwd en kwam er een lichtbeuk op het middenschip om meer licht binnen te laten.
In 1565 kreeg de Oude Kerk een nieuwe toren en de Nieuwe Kerk wilde niet achter-blijven. Men startte met het heien van palen voor de fundering, maar verder kwam het niet: het benodigde geld werd besteed aan de bouw van een nieuw stadhuis. Dat werd later het Paleis…
Terwijl de kerk de stadsbranden van 1421 en 1452 redelijk goed had doorstaan, ging het in 1645 helemaal mis: door onachtzaamheid van loodgieters die onder het dak aan het werk waren, brandde de kerk, op het koor en straalkapellen na, geheel uit. Alles wat in de kerk stond verbrandde; alleen de kroonluchters konden uit de vlam-menzee worden gered. Na deze brand is de Nieuwe Kerk in gotische stijl hersteld, hoewel de tijd van de Gotiek eigenlijk al voorbij was.
Wat op de afbeelding hierboven staat zal u niet direct duidelijk zijn. Misschien helpt het als we vertellen dat de twee kwartcirkels links samen één halve cirkel vormen, gelijk aan die bovenaan en dat we dan vier stukken hebben, twee ‘rechte einden’ en twee ‘bochten’. Dat opgeteld bij onze nationale wintersport móet leiden tot de conclusie: het heeft iets te maken met een schaatsbaan, althans, de overkapping daarvan!
Klopt. De afbeelding toont de in aanbouw zijnde overkapping van de wedstrijdbaan van de Schaatsbaan Rotterdam, een complex dat u gedurende drie maanden de mogelijkheid biedt om ‘de ijzers onder te binden’, zoals dat heet.
Het bestaat uit twee overdekte banen: een wedstrijdbaan van 400 meter met de officiële ISU-wedstrijdafmetingen en een zogenoemde ‘funbaan’ waarop beginnende schaatsers hun eerste slagen kunnen doen. Ook is dit de plek voor school- en kunstschaatsen. Een afgescheiden gedeelte van deze funbaan is gereserveerd voor curling.
De baan is vanaf 22 november 2025 tot en met 21 februari 2026 dagelijks open. Op vrijdag, zaterdag en zondag kunt u schaatsen onder de regenboogverlichting! Interesse? Klik hier om een kijkje te nemen op de website!
400 meter is best een forse afstand. Op de schaal van deze maquette is dat toch heel goed te overzien, zult u denken, maar de collega’s die waren ‘uitgekozen’ om die tientallen piepkleine schaatsertjes op de wedstrijdbaan te lijmen (en dan ook nog zo dat ze allemaal in de juiste richting reden!) vonden toch dat het een aardig omvangrijk ding was…
De maquette staat gedurende de periode dat de Schaatsbaan Rotterdam is geopend in het restaurant. Een van onze collega’s legt hier de laatste hand aan de aansluiting van de elektriciteit, want natuurlijk hebben de mensen van ons model-bouwatelier ervoor gezorgd dat er in de maquette net zulke mooie regenboog-lichteffecten te zien zijn als in het origineel!
We hebben de maquette gebouwd in opdracht van de Schaatsbaan Rotterdam. Aan het einde van het lopende schaatsseizoen komt hij mogelijk weer terug naar Miniworld Rotterdam, om daar een plekje te krijgen – misschien tot de start van het seizoen 2026-2027?
De maquette waarop te zien is dat de Amstel in 1275 nog niet was gedempt – ok, er was een dammetje in gelegd – krijgt hoe langer hoe meer vorm en kleur. Er gaat heel wat strooisel in allerlei tinten groen op en dat is nogal logisch, want wat nu ‘Amsterdam’ heet was toen nog niet meer dan een verzameling huisjes en schuren op het land langs de rivier.
Dat strooien is best wel een saai werkje, maar zo te zien hebben onze ‘strooidames’ er een hoop plezier in!
Tussen en langs de huizen en schuren ontstaan paden van zand, die op gezette tijden na een regenbui natuurlijk lekker modderig worden. Dan is het maar goed dat je over een paar paarden beschikt als je een lange boomstam van de ene naar de andere kant van het dorp moet transporteren!
Op de weiden lopen al een paar koeien rond, en ook is al een stukje terrein afgeschermd met een ‘hek’ van gevlochten takken. Daarin is een akker ingericht. Het overgrote deel van de bewoners van het dorpje verdiende de dagelijkse kost met landbouw en veeteelt…
Terwijl er naast zijn huis een schuur of een woonhuis in aanbouw is, repareert een van de dorpsbewoners het dak van zijn huis met behulp van een paar takken (zie de afbeelding hieronder). Hij weet niet - of het kan hem niet schelen – dat er vlakbij een nogal magere koe haar kostje probeert op te scharrelen…
Al die huisjes hebben we voorzien van verlichting en ‘verwarming’ – niet volgens onze moderne principes, maar zoals toen gebruikelijk was: olielampjes voor als het donker wordt en brandende vuren om de kou te verdrijven en voor het bereiden van maaltijden. Die hebben we allemaal gerealiseerd met behulp van speciale leds en dat zijn weer een heleboel draadjes om uit elkaar te houden!
Deze forse ‘tafel’ is de basis van de maquette van de Zaanse Schans. “Wat heeft die met Amsterdam te maken?”, vraagt u zich wellicht af. Wel, Amsterdam heeft al eeuwenlang een haven met in het verleden ook de nodige scheepswerven. Daar bouwde men schepen voor onder andere de Verenigde Oost-Indische Compagnie en de West-Indische Compagnie. Die laatste heette eigenlijk de ‘Geoctroyeerde West-Indische Compagnie’, wat de afkorting ‘G W C’ in de firmavlag verklaart.
Die schepen waren van hout, en dat kwam merendeels van de Zaanse Schans. Dankzij de ligging - aan het water en onder de rook van Amsterdam - was dat in de 17e eeuw het centrum van de handelsscheepsbouw in Europa. Niet minder dan 26 scheepswerven lieten daar jaarlijks 100 tot 150 schepen te water! Daarnaast leverde men dus hout aan de werven in Amsterdam.
De maquette gaat een beeld geven van de scheepswerven van de Zaanse Schans. De collega’s zijn hier bezig om de basis te voorzien van aanduidingen van wegen en waterlopen.
Ook het Paleis op de Dam (dat toen nog ‘gewoon’ het stadhuis van de stad was) moet natuurlijk van verlichting worden voorzien. In het jaar 1675 was men op dat gebied nog niet veel verder dan in 1275 en dus zocht men nog steeds zijn toevlucht tot kaarsen en olielampen voor de verlichting en haarden voor de verwarming.
Dus moesten we ook hier gebruik maken van flakkerende ledlampjes. Een van onze collega’s heeft al eerder in deze Bouwverslagen laten zien zijn sporen op dat gebied te hebben verdiend. Hij aarzelde niet om die mooie maquette van het Paleis op zijn voorgevel te draaien, zodat hij aan het werk kon. Een leuke manier trouwens om erachter te komen dat het gebouw twee ‘binnenplaatsen’ heeft! De luchtfoto hieronder uit Google Maps laat dat duidelijk zien.
Niet minder dan 189 zogenoemde ‘vlam-ledlampjes’ waren nodig om alle kamers, zalen en andere ruimtes van het gebouw op een natuurlijke manier te verlichten en met ‘brandende’ haarden te verwarmen. Al die lampjes zijn stuk voor stuk bedraad en van een weerstand voorzien. Dat heeft wel even tijd gekost…
De lampjes zijn in ‘compartimenten’ opgenomen, zoals u op de grote afbeelding hierboven kunt zien. Al die compartimenten gaan we aansluiten op hetzij OC32-regelpanelen of drukknoppen. Met die laatste kunnen de bezoekers te zijner tijd zelf delen van de verlichting en verwarming aanzetten.
Hieronder het resultaat van het werk: twee gevels van het Paleis met een ‘inkijkje’ naar brandende lampen en haarden. Dat zal zeker als de maquette straks in een wat donkerder deel van het Miniatuur Museum Amsterdam komt te staan een magisch effect hebben!
Overigens: ook de compartimenten waarin de ledlampjes zijn gemonteerd (zie de grote afbeelding hieronder) zijn stuk voor stuk opgemeten en met de hand uit karton vervaardigd. Ook dát heeft wel even tijd gekost…
